De kracht van het beeld

Tekstschrijvers, journalisten en redacteuren leren al vroeg dat tekst en beeld elkaar moeten aanvullen. Het ‘plaatje’ moet als het even kan de essentie van het artikel weergeven en mensen dusdanig triggeren dat ze maar al te graag het verhaal achter de foto willen lezen. Voor redacties van kranten, tijdschriften en zeker ook voor de leden van het team van Hart voor Verhalen is brainstormen over illustraties dagelijkse kost. De foto moet het verhaal een bepaalde meerwaarde geven, maar hoe bereik je dat effect?

Discussies

Bij Hart voor Verhalen denken we steeds na hoe we uw boodschap, bedrijfsfilosofie, visie of verhaal het beste kunnen illustreren. Plaatsen we bij een vraaggesprek met een manager van een zorginstelling of ziekenhuis een portret van de geïnterviewde of kiezen we voor een inzetje van de desbetreffende man of vrouw in combinatie met een wat actiever beeld van een verpleegkundige die met een patiënt in de weer is? Het biedt altijd voer voor discussie, in de wetenschap dat de deadline nooit ver weg is. Altijd weer een leuke uitdaging voor tekstschrijvers en natuurlijk ook de vormgevers van onze tekstconcepten. Wij werken immers nauw met elkaar samen!

‘Beelden zeggen vaak meer dan duizend woorden’

Een opmerking als ‘Beelden zeggen vaak meer dan duizend woorden’, is hoe cliché het ook mag klinken, toch een waarheid als een koe. Je kunt pagina’s vol schrijven over de ellende en honger in een derde wereldland of over gruwelijke oorlogsmisdrijven, pas als de tekst begeleid wordt door een foto die het vaak ongekende leed en vreselijke lot van de slachtoffers of hun nabestaanden weergeeft, dringt de ernst en ware betekenis van een bepaalde gebeurtenis écht tot ons door. Beelden beklijven en blijven op je netvlies hangen, terwijl woorden al snel vervliegen, zelfs als het zwart op wit staat.

Camera

Het kan daarom helemaal geen kwaad om als tekstschrijver af en toe de waan van de dag even te laten voor wat die is en wat langer stil te staan bij de kracht van beelden, foto’s en illustraties. Vandaar dat ik als tekstschrijver onlangs deelnam aan een fotocursus, samen met een vijftiental redacteuren van onder meer uitgeverijen, kranten en huis-aan-huisbladen. In vrijwel alle gevallen ging het om personen die niet gehinderd worden door enige (technische) kennis van fotografie. Het is echter een trend dat met name journalisten steeds vaker – of ze dat nou leuk vinden of niet – ook zelf het fototoestel ter hand moeten nemen om een gebeurtenis vast te leggen.

Behalve over de technische aspecten van de camera, zoals het objectief, het diafragma, de sluiter, de zoeker en gerelateerde begrippen als scherptediepte, ISO-waarden en lichtgevoeligheid bespraken we samen met cursusleider Joost Berends hoe het beeld het verhaal het beste kan ondersteunen, aanvullen of versterken. Dat deden we aan de hand van verschillende foto’s die op een groot scherm geprojecteerd werden.

Vogelperspectief en kikvorsperspectief

Cursusleider Berends leerde ons dat het standpunt van de fotograaf het perspectief bepaalt, letterlijk en figuurlijk. De fotograaf neemt een standpunt in, bijvoorbeeld door op het onderwerp neer te kijken, waardoor het kleiner, onbelangrijker of zelfs denigrerend lijkt. Dit wordt ook wel het vogelperspectief genoemd. Hieruit blijkt afstand, nauwelijks betrokkenheid. ,,Zeker in het geval van een extreem hoog standpunt”, aldus Berends. ,,De kijker kan zich dan moeilijk identificeren met het gebeuren op de foto.”

Het tegenovergestelde is het geval wanneer de fotograaf een laag standpunt (kikvorsperspectief) inneemt en je dus tegen het onderwerp – denk hierbij bijvoorbeeld aan de Amerikaanse president Barack Obama tijdens een gloedvol betoog – opkijkt. Het onderwerp is belangrijk, straalt ontzag uit. Je kijkt tegen iemand op. Zo kan de fotograaf door een bepaald standpunt in te nemen een gebeurtenis of situatie een bepaalde lading of sfeer geven en dus het beeld beïnvloeden.

Een foto die gemaakt is op ooghoogte, waardoor sprake is van gelijkheid en de kijker onderdeel wordt van de situatie, zorgt voor een neutraal beeld. ,,Het nadeel hiervan is dat een foto al snel als saai wordt ervaren omdat er geen duidelijk standpunt wordt ingenomen”, zo liet Berends ons weten.

Cliché foto’s

Opvallend was dat de deelnemers aan de training eensgezind waren in hun oordeel over de bekende foto’s waarbij personen elkaar de hand schudden tijdens de overhandiging van een cheque of na het ondertekenen van een bepaalde overeenkomst en gemaakt lachend in de camera kijken. ,,Zo cliché, afgezaagd en weinig spontaan”, luidde de kritiek. ,,Laat ze elkaar aankijken, maar niet in die lens loeren.” Soms is het echter lastig voor fotografen om tijdens een drukbezochte bijeenkomst tussen kluwen van mensen en tal van andere fotografen een origineel en onderscheidend plaatje te schieten.

Smaken verschillen

Tijdens het tweede deel van de cursus bespraken we nog veel meer voorbeelden van geslaagde en minder geslaagde foto’s, al bleken de meningen daarover verdeeld. Ook hier geldt dat smaken verschillen. Dankzij de cursus heb ik meer geleerd en kennis opgedaan over de technische facetten van fotograferen. Meer dan ooit tevoren besef ik hoe belangrijk het is om niet alleen met woorden een verhaal te vertellen of boodschap over te brengen. De impact van het beeld is niet te onderschatten en kan de tekst een boost geven. En ook niet onbelangrijk: het oog wil ook wat!

Stefan Latijnhouwers